Afbeelding 1

Thema's

Keramische dakpannen

Een keramische dakpan is een uit klei gebakken bouwproduct. De pan wordt toegepast op hellende daken van gebouwen en op muren, ter bescherming tegen weersinvloeden, en soms ook tegen gevels. Naast dakpannen produceert de Nederlandse keramische dakpannenindustrie ook hulpstukken (zoals linkse en rechtse sluitpannen, hoekpannen en nokpannen) voor hellende daken.

De grondstof

De keramische dakpan is gemaakt van klei. Rivierklei vormt daarvan het hoofdbestanddeel. Deze grondstof, wordt gewonnen in de uiterwaarden van de grote rivieren in Nederland. Dat gebeurt sinds begin jaren negentig op een speciale, reliëfvolgende manier. Daardoor zijn in de loop der tijd vele duizenden hectares nieuwe natuur ontstaan. Deze nieuwe natuur heeft inmiddels nationaal en Europees een hoge beschermingsstatus verworven.

Klei is in de uiterwaarden in ruime mate aanwezig. De aanvoer door de rivier is een continue proces. Onderzoek door Deltares (2009) bevestigt dat jaarlijks meer klei in de uiterwaarden wordt afgezet dan wordt gewonnen. Hiermee is wetenschappelijk aangetoond dat de minerale grondstof klei een hernieuwbare grondstof is. Ten behoeve van een variatie in kleuren en maatvastheid wordt rivierklei in de praktijk gemengd met diverse andere soorten klei.

De productie

Na de winning wordt de klei, veelal om redenen van kwaliteitsbeheersing, overdekt opgeslagen in depots. Deze opslag gebeurt laagsgewijs in bovengrondse kleidepots. Soms wordt de klei opgeslagen in een zogenoemde kleikelder. De aangevoerde klei wordt daarin wel in lagen, maar wat meer verstrooid, opgebouwd.

Vanuit de depots gaat de klei naar de voorbereiding. De kleimassa wordt machinaal gekneed en gemengd tot een homogene samenstelling.

Van de gemengde kleimassa worden met een strengpers platte kleiplakken gevormd. Deze plakken worden met een vacuümgrijper in een pers geplaatst. In de pers kunnen dakpannen  of hulpstukken met behulp van - meest - gipsen mallen in elke gewenste vorm worden geperst. De vacuümgrijper plaatst de natte pannen op open droogrekjes. De overtollige klei gaat weer terug naar de kleivoorbewerking.

De natte pannen worden via een automatisch liftsysteem gegroepeerd. Daarna gaan zij naar de drogerij. Na het drogen worden de producten aan de zichtzijde voorzien van een sneldrogend glazuur- of een kleurend kleipapje. De dakpannen krijgen een plaats op de ovenwagens, die daarna de tunneloven inrijden. In de oven worden de pannen bij een temperatuur tussen ca. 980 ºC en 1.050 °C gebakken.

Na het bakken en keuren verlaat het eindproduct de fabriek als dakpan.

Sorteringen

De verscheidenheid in keramische dakpannen is groot. Naast traditionele modellen met diverse vormen en afmetingen zijn er de extra grote modellen.  De keramische pannen kunnen voorzien worden van een kleur- of glazuurlaag of een engobelaag. Deze laatste is een dun laagje klei dat na het drogen wordt meegebakken. Wordt een keramische dakpan tijdens de productie 'gesmoord', een mogelijkheid die alleen Nederlandse producenten beheersen, dan wordt de dakpan door en door donker.

Onderscheidend

Keramische dakpannen onderscheiden zich van andere bouwmaterialen door hun duurzaamheid (bestand tegen zware weersomstandigheden, chemische en mechanische invloeden, geen ongezonde toevoegingen), kleurvastheid (nooit verkleuring, ook na beschadiging geen kleurverschil) en milieuvriendelijkheid (vrij van schadelijke stoffen). Verder zorgen de zeer geringe maatverschillen tussen de pannen voor windafvoer zodat de pannen goed op het dak blijven liggen. Tenslotte, niet onbelangrijk, keramische dakpannen hebben een zeer lange levensduur.

Normeringen

De in Nederland geproduceerde keramische dakpannen en hulpstukken voldoen aan de EN-1304:2005. Deze Europese norm specificeert de eisen waaraan keramische dakpannen en hulpstukken voor hellende daken en gevel- en wandbekleding moet voldoen. De EN-1304:2005 verwijst tevens naar de relevante normen zoals EN 538, EN 539, EN 1024, (Pr)EN 13501 waarbij de producteisen en beproevingsmethoden met betrekking tot o.a. afmetingen, uiterlijk, sterkte, vorstbestendigheid en brandwerendheid zijn geregeld.

Een in Nederland geproduceerde keramische dakpan voldoet aan de BRL 1510. Een afgegeven KOMO-certificaat geeft de afnemer zekerheid over de kwaliteitseisen die aan een sortering worden gesteld. Vanzelfsprekend dragen de dakpannen een CE-keur. Dit wil zeggen dat de producten zijn getest volgens de voor keramische dakpannen geldende Europese normen.